Basistraining AI

Wat is AI en hoe ga je er verstandig mee om?

Stap 1

Welkom

Klaar in een halfuurtje

AI komt steeds vaker langs in je werk — soms zonder dat je het doorhebt. In deze training leer je wat AI nou eigenlijk is, hoe het werkt, en waar je op moet letten als je het bij ODH gebruikt.

Wat je straks weet

  • Wat AI is, en het verschil met een gewoon computerprogramma
  • Hoe AI leert van voorbeelden en daar voorspellingen mee doet
  • Welke kansen én risico's er zijn bij AI in je werk
  • Welke regels gelden voor verantwoord gebruik bij de overheid
Zo werkt het: je klikt per scherm door de stof. Onderweg krijg je checkvragen — die zijn om te oefenen, ze tellen niet mee. Aan het eind maak je de toets en haal je je certificaat. Je voortgang wordt op dit apparaat bewaard, dus je kunt tussendoor stoppen.
Onderdeel 1 · De basis

Wat is AI?

Je hebt vast wel eens gehoord dat AI "heel veel kan". Maar wat ís het nou eigenlijk? En je gebruikt het waarschijnlijk al vaker dan je denkt: je spamfilter, de voorspellende tekst op je telefoon, de filmtips van een streamingdienst — allemaal AI.

AI (artificiële intelligentie, of kunstmatige intelligentie) is een naam voor computersystemen die leren door patronen te herkennen, en op basis daarvan een taak uitvoeren. Zo'n systeem noemen we een AI-systeem.

Het verschil met een gewone computer? Een gewoon programma doet precies wat een mens van tevoren heeft opgeschreven. Een AI-systeem leert zelf uit voorbeelden, en kan daardoor ook omgaan met een situatie die het niet eerder zag. Het lijkt soms bijna te denken als een mens, maar het blijft een computerprogramma.

Moeilijke woorden

Patroon — een terugkerend kenmerk dat steeds opvalt, bijvoorbeeld dat spam-mails vaak "gratis!" in de titel hebben.

AI-systeem — een computersysteem dat leert van voorbeelden in plaats van alleen vaste instructies te volgen.

Onderdeel 1 · Algoritmes

Algoritme: het stappenplan

Om AI te snappen, helpt het om eerst te weten wat een algoritme is. Dat is de kern van álle computersystemen.

Een algoritme is een stappenplan dat een computer automatisch doorloopt om een taak uit te voeren. Van iets simpels (zet mails met "gratis aanbod" in de spamfolder) tot iets ingewikkelds (herken een gezicht op een foto).

Onthoud dit: alle AI werkt met algoritmes, maar niet alle algoritmes zijn AI. Een simpel algoritme volgt een vaste regel. Een AI-algoritme leert van duizenden voorbeelden, en herkent ook spam die níet "gratis" in de titel heeft maar wel andere kenmerken van spam.

Wat is een algoritme?

Eén antwoord is goed.

Onderdeel 2 · Hoe werkt AI

Leren, voorspellen en beslissen

De algoritmes in AI zorgen dat het allerlei dingen kan. AI leert van gegevens door patronen te herkennen, en gebruikt dat om een voorspelling te doen in een nieuwe situatie. Soms neemt het op basis daarvan ook zelf een beslissing.

Draai de kaartjes om voor een voorbeeld:

💬Gesprekken voerenklik om te draaien
Een chatbot is getraind op taal en voert gesprekken die het nog niet eerder voerde.
🎬Voorspellingen doenklik om te draaien
Een streamingdienst voorspelt welke films jij leuk vindt, op basis van wat jij en anderen eerder keken.
🚗Beslissingen nemenklik om te draaien
Een zelfrijdende auto gebruikt camera's en sensoren om te beslissen of die moet remmen, sturen of stoppen.
Onderdeel 2 · Van training naar gebruik

Hoe komt AI aan een antwoord?

Dat gebeurt in een paar fases — van trainen tot gebruiken.

1. Trainingsdata verzamelen

Voordat een AI-systeem iets kan, moet het getraind worden. Dat begint met het verzamelen van gegevens: de trainingsdata. Denk aan miljoenen foto's, teksten of geluiden. Bekende chatbots zijn getraind op meer dan 300 miljard pagina's tekst — meer dan alle boeken ooit geschreven.

2. Patronen leren herkennen

Met die voorbeelden leert het systeem patronen herkennen. "Wat lijkt op een kat?" "Welke tekst klinkt als een vraag?" Hoe meer voorbeelden, hoe beter het wordt.

3. Input → output

Daarna kun je het gebruiken. Jouw vraag of foto is de input. Het antwoord dat eruit komt is de output. Hoe duidelijker je input, hoe beter het resultaat.

Welke soorten gegevens gebruiken de makers van AI om de AI mee te trainen?

Meerdere antwoorden zijn goed.

Onderdeel 2 · Data en gegevens

Data en gegevens

De woorden data en gegevens kwamen al een paar keer langs. Niet gek, want gegevens zijn de basis van AI. "Data" is gewoon het Engelse woord voor "gegevens".

We gebruiken gegevens om AI te trainen, én als input wanneer we AI in de praktijk gebruiken. Maar sommige gegevens zijn gevoelig.

Belangrijk bij de overheid: persoonsgegevens zijn gegevens over een persoon — een naam, adres, dossiernummer, of een foto waarop iemand herkenbaar is. Daar gelden strenge regels voor (de AVG). Zet zulke gegevens dus niet zomaar in een AI-systeem.

Wat is een voorbeeld van een persoonsgegeven?

Eén antwoord is goed.

Onderdeel 3 · Wat kan AI?

Wat kan AI wel en niet?

AI-systemen zijn krachtig en lijken soms als mensen te reageren. Maar het blijven computerprogramma's. Geef bij elke stelling aan of AI dit wel of niet kan.

Voorspellen hoeveel aanvragen er binnenkomen.
AI is goed in voorspellen op basis van patronen in gegevens uit het verleden.
Teksten en documenten onderzoeken en samenvatten.
Ja — AI kan grote hoeveelheden tekst doorzoeken en samenvatten.
Echte gesprekken voeren mét gevoel.
Nee — AI begrijpt emoties niet zoals mensen. Het doet alsof, maar voelt niets.
Zelf iets willen of een eigen mening hebben.
Nee — AI heeft geen wensen, behoeften of bewustzijn.
De verantwoordelijkheid dragen voor een besluit.
Nee — verantwoordelijkheid ligt altijd bij een mens, nooit bij de computer.
De rode draad: AI is sterk in patronen, voorspellen en grote hoeveelheden tekst. Maar voelen, willen en verantwoordelijkheid dragen kan het niet — dat blijft mensenwerk.
Onderdeel 3 · Generatieve AI

Van algoritme naar generatieve AI

Je hoort de laatste tijd veel over AI die nieuwe dingen máákt: een tekst, een afbeelding, een samenvatting. Dat noemen we generatieve AI. Het is een soort AI — die weer een soort algoritme is. Zo horen ze bij elkaar:

Algoritmes
AI
Generatieve AI

Bekende voorbeelden van generatieve AI: ChatGPT, Microsoft Copilot, Gemini. Bij ODH werk je met de tools die de organisatie heeft toegestaan — niet met een willekeurige tool van internet.

Prompt → output

Bij generatieve AI noemen we jouw opdracht een prompt. Hoe duidelijker je prompt, hoe bruikbaarder de output.

PromptDe tekst waarmee je een opdracht geeft. Bijvoorbeeld: "Vat dit rapport samen in vijf punten."
➜
OutputHet nieuwe resultaat: een tekst, samenvatting, afbeelding of zelfs code.
Onderdeel 4 · In gesprek

Praat met drie collega's

Je weet nu de basis. Maar hoe kijken collega's eigenlijk naar AI op het werk? Je plaatst een oproep en spreekt drie mensen, elk met een eigen kijk.

Nour
Nour
communicatieadviseur — enthousiast
Tom
Tom
vergunningverlener — voorzichtig
Saïda
Saïda
adviseur informatievoorziening — afgewogen

Ze willen alle drie het beste voor hun werk, maar kijken er elk op hun eigen manier naar. We beginnen bij Nour.

Nour
In gesprek met Nour
communicatieadviseur
Nour
Leuk dat je tijd had! Ik gebruik AI al best veel: teksten schrijven, ideeën bedenken, samenvatten. Ik doe mee aan een pilot met een generatieve AI-assistent. Weet jij eigenlijk wat generatieve AI is?
💡Onthoud: generatieve AI is sterk als je weet hoe je een goede prompt schrijft. Hoe duidelijker je opdracht, hoe bruikbaarder het resultaat.
Nour
Soms lijkt AI iets van de laatste tijd, omdat generatieve AI zo in opkomst is. Maar AI bestaat al veel langer! Veel AI maakt geen tekst of beeld, maar onderzoekt gegevens en doet daar een voorspelling mee. AI is dus meer dan chatbots.

Zes voorbeelden van AI

Draai de kaartjes om voor uitleg:

🌦️Weersvoorspellingdraaien
Onderzoekt luchtdruk- en windgegevens en voorspelt het weer voor de komende dagen.
🛣️Infrastructuur inspecterendraaien
Bekijkt camerabeelden van bruggen, dijken of wegen om scheuren of slijtage op te sporen.
🆔Gezichtscontrole bij de baliedraaien
Vergelijkt het gezicht van een persoon met de foto op het identiteitsdocument, om de identiteit te controleren.
🏥Ziekenhuisbedden voorspellendraaien
Schat op basis van gegevens uit het verleden in hoeveel bedden er straks vrij moeten zijn.
🎵Muziektipsdraaien
Vergelijkt jouw smaak met die van anderen die op je lijken, en tipt nieuwe muziek.
💊Medicijnen ontwikkelendraaien
Onderzoekt combinaties van stofjes en voorspelt hoe een nieuw medicijn gaat werken.
Nour
Tof hè, wat er al kan? Ik moet weer door. Maar onthoud: AI is meer dan chatbots alleen. Andere AI onderzoekt juist gegevens en doet voorspellingen — denk aan het inschatten hoeveel aanvragen er binnenkomen. Geloof me, dit is nog maar het begin!

Je spreekt nu Tom, de vergunningverlener. Hij kijkt heel anders naar AI.

Tom
In gesprek met Tom
vergunningverlener
Tom
In mijn werk beoordeel ik vergunningaanvragen, dus zorgvuldigheid en betrouwbaarheid zijn voor mij erg belangrijk. Ik hoor zó veel over AI, maar ik vraag me af: is het echt zo perfect als het klinkt?
Tom
AI maakt dus wel eens fouten. Maar waardoor eigenlijk? Er zijn drie redenen — kijk maar.

AI leert van voorbeelden. Zijn die fout, oud of onbetrouwbaar, dan leert de AI de verkeerde dingen.

Vergelijk het met een kookboek waarin zout en suiker zijn omgewisseld. Volg je het recept precies, dan maak je een taart met zout. De fout zit in het boek, niet in jou.

AI is meestal getraind voor één taak. Vraag je iets buiten die taak, dan krijg je wel een antwoord, maar niet per se een goed antwoord.

Vraag een barista je fiets te repareren: hij doet z'n best, maar of je er nog jaren mee vooruit kunt? Zo werkt het ook met AI buiten zijn specialiteit.

AI geeft vaak het meest waarschijnlijke antwoord. Maar een voorspelling is geen feit — die kan ernaast zitten, zeker bij een ingewikkelde vraag.

Denk aan de weersvoorspelling voor het weekend: een goede inschatting, maar niet altijd raak.

Tom
Wist je dat mensen vaak automatisch aannemen dat een computer gelijk heeft? Dat heet automation bias.

Een antwoord van AI klinkt vaak heel zeker — en juist dáárom nemen we het te makkelijk over. Maar AI kan zich vergissen. Blijf de uitkomst dus zelf beoordelen met je eigen kennis en ervaring, ook als het overtuigend klinkt.

Onthoud: hoe zekerder een AI-antwoord klinkt, hoe belangrijker het is om het te controleren.
Tom
Laatst wilde een collega AI gebruiken om sollicitanten te selecteren. De AI was getraind op gegevens van succesvolle medewerkers uit het verleden. Daar zag ik een gevaar in. Welk gevaar, denk je?
Moeilijke woorden

Bias — het Engelse woord voor een vooroordeel dat een AI-systeem kan hebben. Ontstaat als de trainingsdata niet representatief of niet volledig zijn.

Representatief — een verzameling gegevens die een goede afspiegeling is van de werkelijkheid, zodat conclusies eerlijk zijn.

Tom
En dan de gegevens die we erin stoppen. Daar maak ik me zorgen over. Draai de kaartjes maar om.
🗄️Waar staan de gegevens?klik om te draaien
Veel AI-systemen slaan jouw input op hun eigen servers op — soms buiten de EU, waar andere privacyregels gelden. Hoe weet je dat het goed beschermd is?
🔁Wat doen ze ermee?klik om te draaien
Sommige aanbieders trainen hun systeem met wat gebruikers invoeren. Je wilt niet dat je teksten of notulen zomaar worden gebruikt, zonder controle.
Het gevaar: bij gratis of openbare AI zonder contract weet je niet wat er met je gegevens gebeurt. Overheidsinformatie kan lekken, of je handelt in strijd met de Europese privacywetgeving.
Tom
Dit zijn wel de dingen waar ik me zorgen over maak. We moeten niet te snel meegaan in iets dat nog volop in ontwikkeling is. Voorzichtig blijven, dus.
Moeilijke woorden

Hallucinatie — als AI feiten of bronnen verzint en die presenteert alsof ze waar zijn.

Lekken van informatie — gegevens die gedeeld, verloren of gewijzigd worden zonder dat dat de bedoeling was. Bij persoonsgegevens noemen we dat een datalek.

Tot slot spreek je Saïda. Zij zoekt de balans.

Saïda
In gesprek met Saïda
adviseur informatievoorziening
Saïda
Ik zie de mogelijkheden van AI, maar als overheid moeten we het verantwoord inzetten. Stel: je laat AI een tekst schrijven en er staat een fout in. Bij wie ligt de eindverantwoordelijkheid?
Saïda
Voordat je een AI-tool gebruikt, stel jezelf een paar vragen. Loop ze even langs.
Vraag 1

Wat zegt het beleid van je organisatie?

Mag je deze AI gebruiken? Vaak mag dat pas als ODH een contract en afspraken heeft met de leverancier. In het beleid staat ook welke informatie je er wel en niet in mag stoppen.

Vraag 2

Wat zijn de voor- en nadelen?

Wat levert het op — sneller werken, een betere eerste opzet? Weeg dat af tegen de nadelen: kan de AI fouten maken, vertrouw je er niet te veel op?

Samengevat

Blijf kritisch nadenken.

Voegt het écht iets toe, en past het bij het AI-beleid van ODH? Twijfel je? Vraag je leidinggevende of een IT/IV-collega om mee te kijken.

Saïda
En let goed op met gevoelige gegevens. Stel: je wilt offertes uit een aanbesteding laten samenvatten — bedrijfsgevoelige informatie. Of een dossier met persoonsgegevens.

Mag je bedrijfsgevoelige of persoonsgegevens in een AI-systeem invoeren?

Eén antwoord is goed.

Saïda
Nog iets belangrijks: wees open over je AI-gebruik. Stel, je laat een tekst voor inwoners deels door AI schrijven en je past 'm aan. Wat doe je dan?

Wat doe je als je een tekst gebruikt die met generatieve AI is gemaakt?

Eén antwoord is goed.

Saïda
En denk aan besluiten over inwoners. Een AI die zelf een vergunning toe- of afwijst? Dat doen we niet. Als een inwoner vraagt waarom iets is afgewezen, moeten wíj dat kunnen uitleggen — en dat kan niet als een AI het besloot. AI mag helpen, maar de beslissing neem jij.
Zoek de balans: AI kan je werk slimmer maken, maar op een manier die past bij onze publieke waarden. Blijf kritisch, en bespreek het met een collega.
Onderdeel 5 · Afronding

Wat neem je mee?

Je sprak drie collega's met elk een eigen kijk: Nour enthousiast, Tom voorzichtig op de risico's, Saïda gericht op verantwoord gebruik. Alle drie willen ze het beste voor hun werk.

Vier dingen om over na te denken

💡Welk AI-systeem zou jouw werk sneller, slimmer of makkelijker maken? Bespreek het eens met een collega.
🔍AI kan goed helpen, maar is niet feilloos. Hoe blijf jij kritisch op de uitkomsten?
⚖️Sta stil bij: mág ik AI hiervoor gebruiken? En voegt het écht iets toe?
💬Loop je ergens tegenaan? Vraag je leidinggevende of een IT/IV-collega wie je verder helpt.

De belangrijkste woorden

Draai de kaartjes om voor de kern:

Algoritmedraaien
Het stappenplan dat een computer volgt om een taak uit te voeren of iets te leren.
AI-systeemdraaien
Een computersysteem dat leert van gegevens door patronen te herkennen, en zo een taak uitvoert of iets voorspelt.
Generatieve AIdraaien
Het type AI dat iets nieuws maakt: tekst, een afbeelding, code of zelfs video.
Hallucinatiedraaien
Als AI feiten of bronnen verzint en die presenteert alsof ze waar zijn.
Biasdraaien
Een vooroordeel in een AI-systeem, ontstaan door niet-representatieve gegevens. Kan tot discriminatie leiden.
🧭De rode draad: AI is een patroonmachine die voorspelt — geen denkende collega. Het kan fouten maken en weet niet wat waar is. Daarom controleer je altijd zelf, en blijf jij verantwoordelijk.
Bijna klaar

Tijd voor de toets

🎓

Je hebt alle onderdelen gehad. Met de toets laat je zien dat je de basis snapt. Je krijgt 6 vragen en daarna je uitslag.

Je bent geslaagd bij 67% (4 van de 6 goed). Niet gehaald? Geen punt — je mag het opnieuw proberen.

Eindtoets

Toets: basistraining AI

Beantwoord alle vragen. Je krijgt de uitslag pas als je de toets nakijkt.

Uitslag

Je haalt de toets bij 67%

Certificaat van deelname
Basistraining AI

Dit certificaat is behaald door

—

voor het met goed gevolg afronden van de basistraining
over AI-geletterdheid en verantwoord AI-gebruik.

Datum—
Resultaat—

Gefeliciteerd! 🎉 Sla je certificaat op als PDF of print het.

Tip: kies bij "printen" de bestemming Opslaan als pdf.